Çerkez Mantısı
MALZEMELER 3 su bardağı un 1su bardağı su tuz 1 kaşık sıvı yağ iç malzemesi: 2 adet haşlanmış patates maydanoz kişniş tuz yeşil soğan karabiber
HAZIRLANIŞI Soğanı kavurun haşlanmış patatesleri de içine atın onları da kavurun tuzu karabiberi kişnişi maydanozu içine atın ve püre haline getirin. Hamuru yoğurun ve un ile ince olarak açın. Çay bardağı ile yuvarlak kesin ve karışımdan içine koyun ve ikiye kapatın isterseniz diğer mantılar gibi suda haşlayın isterseniz yağda kızartın ve üzerine sarmısaklı yoğurdu dökün salçalı sosuda ekleyin maydanoz ile süsleyip sıcak servis yapın.
_________________________________________________________
Haluj (Çerkez yemeği)
Malzeme:
750 gr un
1,5 tatlı kaşığı tuz
Ilık su
İç malzemeleri:
1 baş kuru soğan
Yarım çay bardağı zeytinyağı
1 yemek kaşığı pulbiber
1,5 kg patates, haşlanmış ve püre haline getirilmiş
Sos malzemeleri:
3 yemek kaşığı tereyağı
3 tatlı kaşığı pulbiber
Yoğurt
Hazırlama:
1. 750 gr unu ve 1,5 tatlı kaşığı tuzu karıştırın. Ilık suyu azar azar ekleyerek poğaça hamurundan biraz daha sert (mantı hamuruna yakın) bir hamur yapın. Hamuru 3 bezeye ayırın ve bezelerin üzerine nemli bez örterek 10 dakika dinlendirin.
2. 1 baş kuru soğanı yemeklik doğrayın, tavaya alıp yarım çay bardağı zeytinyağında soğanları öldürün. 1 yemek kaşığı pulbiberi ekleyip karıştırın. Püre haline getrilmiş patateslerle pulbiberli soğanları karıştırın.
3. Dinlendirilmiş hamur bezelerinin her birini 2 mm kalınlığında (mantıdan biraz daha kalın) 40 cm çapında açın. Bunlardan daireler kesin. (daireler için en işe yarayanı nescafe kavanozlarının kapağı)
4. Dairelerin içine 1 tatlı kaşığı patatesli içten koyun. dairelerin orijinal kapatma şekli saç örgüsü ama siz iki ucunu birleştirip sıkı sıkı bastırarak da kapatabilirsiniz. (hamurların tamamen yapıştığından emin olun, yoksa patatesler dökülebiliyor.) Halujları kağıt havlu serilmiş bir tepsiye birbirlerine değmeyecek şekilde dizin.
5. Derince bir tencereye 2-3 litre su koyarak kaynatın. Su kaynayınca bir tatlı kaşığı tuz atın. Her bezeden çıkan halujları arasıra tahta kaşıkla karıştırarak tek seferde haşlayın. (tencerenin ağzını kapatmayın.) Pişen halujları kevgirle sudan alın.
6. Sos için tereyağını eritip pulbiberle karıştırın. Servis tabağındaki halujları bu sosla karıştırın ve yoğurtla servis yapın.
_______________________________________________________
şıpsı paste
şıpsi paste kafkas mutfağına ait önemli yemeklerden biri. bu yemeğe o kadar önem veriliyor ki kafkasya'daki geleneklere göre tavuğun hangi kısmının kimin tarafından yeneceği yemek sofraya gelmeden (misafirlerin saygınlık+yaşlarına göre) belli oluyor. bu yüzden de çocuklara hep kanatlar düşüyor...
bugün ayrıca kafkas halklarının rusya'nın zoruyla topraklarından çıkarılmalarının 140. yılı. bu vesileyle büyük sürgün sırasında hayatlarını kaybeden on binlerce insanı rahmetle anıyorum...
malzemeler:
et malzemeleri:
1 bütün tavuk
4 baş kuru soğan
tuz
çorba malzemeleri:
2 yemek kaşığı tereyağı
1 yemek kaşığı domates salçası
5-6 adet patates, soyulup karelere bölünmüş
5-6 diş sarımsak
2,5 yemek kaşığı un
1,5 lt. tavuğun haşlama suyu
1,5 lt. su
tuz
1 yemek kaşığı kişniş, havanda dövülmüş
paste malzemeleri:
2 su bardağı pilavlık bulgur
yarım su bardağı pirinç
6 su bardağı su
tuz
sos malzemeleri:
2 yemek kaşığı zeytinyağı (veya tereyağı)
3 diş sarımsak, soyulup doğranmış
1 tatlı kaşığı pulbiber
tavuğun hazırlanması:
1. tavuğun butlarını, kanatlarını, göğüs ve sırt kısımlarını parçalara ayırın. derilerini soyup iyice yıkayın. (kanatları soyamazsanız ocakta ateşin üzerinde tütsüleyin.)
2. etleri bir tencere alarak üzerlerine çıkacak kadar soğuk su ekleyin. soyulmuş 4 baş soğanı bütün olarak tencereye ilave edin. en son tuz ekleyip haşlayın.
çorbanın hazırlanması:
1. tereyağını ve salçayı bir tencereye koyun. salça kavrulduktan sonra patatesleri ve sarımsakları ilave edip bir süre kavurun. kaurma esnasında patatesler tencereye yapışmaya başlarsa 1-2 kaşık et suyu ekleyebilirsiniz.
2. ardından suyu ve et suyunu tencereye ekleyin. patatesler ezilmeye müsait bir hal alana kadar pişirin.
3. 2,5 yemek kaşığı unu 1 kase soğuk suda ezin. çorbanın suyundan kaseye 1-2 kaşık ekleyerek kasedeki suyu ılıtın. ardından çorbayı devamlı karıştırarak kasedeki suyu tencereye ekleyin. ara sıra karıştırmak suretiyle 10 dakika pişirin. tuzunu ekleyip tencerenin altını kapatın.
paste'nin hazırlanması:
1. çorba pişerken bulgur ve pirinci karıştırıp birkaç kez suyunu değiştirerek yıkayın. yıkadıktan sonra su ve tuzla birlikte tencereye koyun. tencereyi ocağa alın.
2. bulgurlar ve pirinçler sularını çektikten sonra tencerenin altını kapatın. tercihen tahta spatula yoksa delikli bir kepçe ile pasteyi yoğurun. (spatulayı ara sıra çorbaya batırabilirsiniz.) pasteniz hamura yakın bir kıvama gelince üzerini spatulayla düzleştirin.
sosun hazırlanması:
1. zeytinyağını tencereye alın. doğranmış sarımsakları ekleyin. yağ kızınca pul biberi ilave edin. etleri bu sosun içine teker teker alın , alt ve üstlerini kızartın.
servis yapılması:
1. yuvarlak ve derince bir tepsiye önce pastenizi ortası boş kalacak şekilde (havuz şeklinde) yayın. havuz kısmına çorbasını koyun. etrafına etleri dizin. çorbanın üzerine sostan biraz gezdirin ve kişniş serpin.
2. tabaklara koyarken 1 kaşık paste, çorba ve 1 parça tavuk olmak üzere ayranla servis yapın.
not: bu yemeğin çorbası anadolu'nun bazı yerlerinde sütle beyaz bir çorba olarak hazırlanıyor.
_______________________________________________________
Çerkes yemekleri
Çerkeslerin yemekleri kendilerine has özellikler taşır. Yemekler daha çok et ve süt ürünlerine dayanır. Sebzeye pek itibar etmezler. Şişmanlığı kınayan Çerkeslerin kuvvetli ve sağlıklı bünyeye sahip olmalarının yemek kültürleri ile doğrudan alakası vardır.
Pasta
Çerkesler ekmek yerine pasta dedikleri ve ufak darı veya mısır unundan pişirilmiş lâpayı tercih ederler. Pirince daha az kıymet verirler. Pasta yapılacak ufak dârıyı evvelâ ona mahsus tahtadan yapılmış el değirmeniyle çekerek tamamen kabuğunu çıkarırlar. Sonra içindeki beyaz darıyı suda pişirerek pasta yaparlar. Mısırı da değirmene vermeden evvel fırında iyice kuruttukları için pastalık mısır unu bir dereceye kadar kavrulmuş demektir. Bunu da suda kaynatarak pasta haline getirirler. Her nevi pasta istendiği şekle konabilecek derecede katı yapılır. Bazen tuz katarlar bazen katmazlar, pirinci olduğu gibi temizleyip kaynatırlar.
Pastayı şeven denen dibi yuvarlak kulplu demir tencerede kuvvetli ateş üzerinde ve demire temas eden kısmı da kızaracak derecede iyi pişirdiklerinden hamur tadı vermez. Çerkesler sacayağı kullanmazlar. Tencereyi ocağın içine daima asılı duran, istenildiği derecede kaldırılıp indirilebilen ve lehunç-tlexunç adı verilen demir zincire asarak kaynatırlar.
Pastayı karıştırmak için belağ dedikleri küçük bir tahta ve düz kürek kullanırlar.
Tencere yere indirilir belâğla güzel karıştırılıp tekrar asılır. Bu suretle bir kaç defa indirilip bindirilerek iyi bir şekilde pişmesine dikkat edilir. Pasta birlikte yenecek katığa göre sofranın üzerine dâire veya yarım daire şeklinde ince ve uzun olarak konur. Bazen de sofrada bulunacak her misafirin hissesi birbirinden ayrı olarak konur ve bu şekil daha kibar sayılır.
Pasta yekpâre ve daire şeklinde sofraya konursa birlikte yenecek "şıpsı", yağda kızartılmış ve üzerine tereyağı veyahut kaymak konmuş peynir, söğüş et ile yenmek üzere yapılan güzel salça pastanın ortasına oyulan çukura konur. Pişmiş et, kuru peynir, ufak ufak doğranarak pastanın sathına biraz batırılmak suretiyle konur.
Pasta el ile lokma haline getirilerek yendiği için sofradan evvel ve sonra eller behemehal sabunla yıkanır. Temiz peşkirle kurutulur. Hizmet eden sağ eliyle ibriği, sol eliyle leğeni tutar ve dizlerinin üzerine biraz çömelerek suyu döker. Misafirler el yıkamak için yerlerinden ka1dırılmaz. Apleş dedikleri peşkir ekseriyetle kızların ketenden yaptıkları uçları nakışlı, beyaz ve uzunca temiz bir havludur. Fakat yemek yerken kimse kucağına havlu koymaz.
Haluzz-Haluj
Üçken şeklinde yağda kızartılmış peynirli puf böreğine haluz derler. Bir de ince açılmış hamurun içine peynir ve soğan koyduktan sonra yumurta büyüklüğünde veya biraz daha büyük boyda yuvarlak hale getirip suda pişirirler ki buna da psihaluj derler. Su böreği gibidir. Bu börek pek muteber olmadığından ağır misafirlere ikram edilmez. Bazen de suda kaynatıldıktan sonra ve meselâ ertesi gün yenmek istenirse kızartıp da yerler. Haluz sofraya bir sahan içinde olarak konduğu gibi bazen de öylece konur. Koparıp dağıtmamak için el ile tutularak ısırılıp yenir. Haluzz-Haluj pasta gibi ekmek makamında safraya konduğu için yoğurt, kaymaklı süt, tereyağı, bal veya tiritle yenir. Ekseriya hediye olarak akraba ve ahbaplar arasında hediye olarak götürülür. Halujun bir de patatesli cinsi vardır ki bu da şu şekilde yapılır. Patates sayulduktan sonra su içinde kaynatılarak güzelce pişirilir. İçine biraz kırmızı biber, tereyağı, tuz konur ve evvelce hazırlanmış olan açılmış dört köşeli yufka içine konur, yufkanın bir yarım daire şeklinde yapıştırılmasını müteakip biraz durduktan sonra kaynar suyun içine atılır ve kaynatılır. Sıcağı sıcağına yenir.
Meterej
Katıca hamuru uzunca ve ince yuvarlak bir ha1e koyduktan sonra üçer parmak boyunda keserler. Her parçayı ince çubuklar dan yapılmış beyaz ve temiz sepet üzerinde yuvarlayarak içi biraz boş ve üstü kertikli bir hale getirdikten sonra kaynar yağ içinde kızartırlar. Bu suretle yapılan meterej taneleri hediye olarak başka yere gönderilecek ise ince kınnapa dizilir. Haluj gibi bir sahan içine konur ve onun gibi katıklarla yenir.
Mejag
Ufak darı unundan yapılmış cıvık bir hamuru yassı bir kap içine koyarak fırında pişirirler. Mejag adını verdikleri bu yemekleri daha büyük yapmak isterlerse fırının içine kızdırılmadan üç parmak kadar yükseklikte olmak üzere çamurdan büyük bir dikdörtgen yada dörtgen yaparlar. Fırın kızınca bu dikdörtgenin içine cıvık hamur kepçe ile dökülerek ağzına kadar doldurulup pişirilir, piştikten sonra fırının ağzını muvakkaten yıkarak çöreği bozulmadan çıkarırlar. Bir tanesi öküz arabasının içine ancak sığar. Mejagtan icap ettikçe baklava biçiminde ufak parçalar halinde kesilerek sofraya konur. Bununla da haluj ile yenen katıklar yenir.
Bedjın
Yulafın kabuğunu güzelce çıkararak özünü kaynatırlar. Sonra kıvamını buluncaya kadar belağla ça1arlar. Bu bulamacı kaşık ile yerler. Bedjin Avrupalıların "purej"dedikleri yemek ise de ondan lezzetli ve nefis olur. Bedjin sıcak olarak bal şerbetiyle yenir. Biraz yapışkan olduğu için dikkat etmeyenlerin dilini yakar. Bu misafire ikram edilen yemekler arasına girmiyor.
Haluğ ekmek
Ekmeği somun halinde fırında pişirirler. Pide ve yufka yapmazlar. Buğday, mısır unundan yapılan somunlar fırına konurken altının temiz olması için küreğin üzerine genşi meşe yaprağı koyarak fırına atarlar.
Piştikten sonra da sıcak iken yapraklar çıkarılır ve altı güzelce kızarmış olarak servise konur. Çerkesler ekmeği az kullanırlar.
Stir- Çorba
Stir denen çorbaya Çerkesler çok önem vermezler ve az yerler. Mısır çorbası iki suretle yapılır. Mısır evvela (suxu) de döverek kabuğunu çıkarırlar. Sonra suda pişirerek içine bir miktar süt katılır. Bazen az da olsa fasulye tanesi katarlar. Üzerinde yağla haşlanmış biberli soğan gezdirirler. Bunu öğlen dışında yemezler. Bazen de suhuden çıktıktan sonra mısır taneleri 3-4 parçaya ayrılacak surette el değirmeninde kırılır. Sonra birinci usuldeki gibi pişirler. Ufak darı özünden yapılan çorbalar da aynı şekilde pişirilip hazırlanır ve onlara da süt katılır. Ufak darı çorbası daha kibar sayılır. Çorbalar ekmek ile yenir.
Lepsi
Et suyudur. Çerkesler bunu çok severler. Taze eti haşlayıp içine biraz tuz koyarlar. Yerken üzerine az miktarda siyah biber ekerler.
Gumilej
Darı (fug) unuyla baldan ve bazı nebatların eklenmesiyle yaptıkları bir nevi ekmektir. Gumilej kuvvetli bir yemektir. Bu nedenle senelerce muhafaza edilebilir. Çerkesler savaşlarda bunları terkelerinde taşırlar.
Söğüş
Çerkesler tâze eti daima söğüş yani haşlama halinde sıcak yerler. Başka şekilde pişirmeyi bilmezler. Haşlanacak et, sofrada bir adam önüne konabilecek büyüklükte olmak üzere parçalara ayrıldıktan sonra kaynatılır. Haşlanmış et iki şekilde sofraya konur. Bazen parçalar tirit olarak büyük bir kâse ile sofraya konur. Bunu kibarlar yapmazlar. Bunun için başlanmış ve biraz soğutulmuş et parçaları her şahsın önüne pasta parçalarının üzerinde konur. Eti bitirip yemek için yapılan cevizli nefis salçalı tabak içinde yahut pasta müdever ise oyulmuş çukura konur.
Leğejağ- Kuru et
Koyun ve semiz sığır etlerini pastırmalık gibi ince ve güzel kesip tuz ve az sarımsakla iki üç gün terbiye ettikten sonra ocağın içinde seyrek çitler üzerine dizerler. Altında çok ıs vermeyen gürgen ağacından mütedil bir ateş yakılır. Arada çevrilerek bir kaç gün zarfında güzelce kurutulur ve nefis bir et olur. İşte bu kuru eti icap ettikçe şişe takarak köz üzerinde güzelce kızarttıktan sonra birer lokma olacak derecede ufak parçalar halinde doğrayıp pastanın üzerine koyup yerler. Bazen de kızartmadan önce ufak doğranır, sonra tava içinde kızartılıp yağıyla beraber pastanın ortasındaki çukura konur.
Şipsi
Meşhur çerkes tavuğu (Şipsi) çoğu cevizden bulamayanlar yağda kavrulmuş undan ve bazıları da süt ilave ederek yaparlar. Şipsi daima pasta ile yenir. Şipsi pastanın oyulmuş ve kenarları biraz çıkık yapılmış büyük çukurun içine doldurulur. Etler de yarısı dışarıda kalacak ve tutulup çıkarılacak surette çukurun kenarına dizilir.
Değelibj
Kavurma ettir. Etler ufak pârçalara ayrıldıktan sonra kendi yağında kavrulur. Teneke ve kutulara konur yine kendi yağı ile üstü örtülür. Ateşte ısıtılıp pasta ile yenir.
Vedbesim
Kuzu kebabı, hıdrellez kuzusu gibi tandır kebabıdır. Kuzu kesildikten ve iyice temizlendikten sonra yanına baş, ciğer ve böbrek eklenerek sıcak tandıra konur. Tandırın ağzı iyice kapatılarak sıvanır. 2-3 saat bırakıldıktan sonra tandır açılır, ilik gibi pişmiş et bıçakla parçalanır ve tepsiye konur.
Metazz
İyice yoğrulan mayalı hamur açılır, içine çerkes peyniri, biraz da tuz konarak iki yumurta, hacminde kapatılır. Kaynar suyun içinde iyice kaynatılır, sıcak sıcak yenir.
Seheş
Bildiğimiz sütlaçtır. Aynı şekilde yapılır, sıcak ve soğuk olarak yenir.
Suqu
Bir nevi kuru darı unudur. Erler bunları gıda gibi heybelerine koyarlar, seferlere, savaşlara götürürler, gittikleri yerlerde, dağlarda ateş yakıp suda pişirirler ve yerler. Yahut sıcak süt ilâve edilerek pişirilir, tabağa konur ve soğuyunca üzerine kaymak ilave edilerek yenir.
Adighe kueyej-Çerkes peyniri
Evvela iki kilo süt ateşe konur. 2-3 gün önceden kalma ekşi yoğurt suyu süt kaynama derecesine varınca yavaş yavaş kepçe ile dökülür. Süt içinde beyaz topraklar, üstünde yeşil su oluşuncaya kadar hafif ateşte kalır. Tel süzgeç ile süzülür. Şekil vermek için 1-2 defa çevrilir ve ılık iken iki tarafı tuzlanır, bir tabağa konur. Böyle taze iken yendiği gibi bir dolaba veya rafa da konularak kurutulur. Uzun bir zaman dayandığından sonraları da yenir.
Not: Bu yazı Jabagi Baj'ın Çerkesya'da Sosyal Yaşayış-Adetler adlı kitabından faydalanılarak hazırlanmıştır
SSS
Arama
Üye Listesi
Kullanıcı Grupları
Kayıt
Profil
Özel mesajlarınızı kontrol etmek için giriş yapın
Giriş
Emege saygı için bir mesaj yazınız! Selam ve dua ile</marquee>
